Kuşburnu çayı için bir su bardağı suya 1 yemek kaşığı kadar kırılmış, kurutulmuş kuşburnu konur; kısık ateşte 10 ile 15 dakika kaynatılır ya da kaynar suda kapağı kapalı olarak 15 dakika demlenir. En önemli adım, çayı çok ince bir süzgeçten ya da tülbentten süzmektir; çünkü kuşburnunun içindeki çekirdekleri saran ince tüyler boğazı tahriş edebilir. Aşağıda kuru ve taze kuşburnu için iki yöntemi adım adım anlatıyorum.
Kuşburnu nedir?
Kuşburnu, yabani gül türlerinin, özellikle Rosa canina’nın, çiçekler döküldükten sonra oluşan turuncu kırmızı meyvesidir. Anadolu’da itburnu, öküzgözü ya da gül elması gibi adlarla da bilinir. Sonbaharda olgunlaşan meyveler yüzyıllardır marmelat, pekmez, şurup ve çay olarak değerlendirilir. Özellikle Doğu Karadeniz ve Doğu Anadolu’da kuşburnu marmelatı kış hazırlıklarının önemli bir parçasıdır.
Kurutulmuş kuşburnuyla çay
- Kuşburnuyu hazırlayın. Bütün kuru kuşburnu kullanıyorsanız havanda ya da bir bez içinde hafifçe kırın. Kırılmış hazır kuşburnu kullanıyorsanız bu adımı atlayın.
- Ölçüyü ayarlayın. Bir su bardağı (yaklaşık 200 ml) su için 1 yemek kaşığı kuşburnu iyi bir başlangıçtır.
- Kaynatın ya da demleyin. Kuşburnu kabuğu serttir; bu yüzden diğer bitki çaylarından farklı olarak kısık ateşte 10 ile 15 dakika kaynatılabilir. Kaynatmak istemezseniz kaynar suyu üzerine döküp kapağını kapatarak 15 dakika bekletin.
- Çok ince süzün. Çayı tülbentten, kahve filtresinden ya da çok sık gözlü bir süzgeçten geçirin. Tüylerin bardağa geçmemesi gerekir.
- Servis edin. Kuşburnu çayı kendiliğinden hafif ekşi ve meyvemsidir; isterseniz ılındıktan sonra bal ekleyebilirsiniz.
Taze kuşburnuyla çay
- Olgun, kırmızı ve sert meyveleri seçin; buruşmuş ya da küflü olanları ayırın.
- Meyveleri yıkayın, sap ve çiçek kalıntılarını kesin.
- İkiye bölüp bir kaşık yardımıyla çekirdek ve tüyleri temizleyin. Bu işlem sırasında eldiven giymek, tüylerin elinizi kaşındırmasını önler.
- Temizlenmiş meyve kabuklarını bir su bardağı suya bir avuç olacak şekilde ekleyip 10 dakika kısık ateşte kaynatın.
- İnce süzgeçten süzüp servis edin.
Kuşburnu çayı French press’te yapılır mı?
Yapılabilir, ama French press’in metal filtresi ince tüylerin tamamını tutmayabilir. French press kullanacaksanız çayı fincana alırken ayrıca bir kâğıt filtre ya da tülbentten geçirin.
Kuşburnu çayına ne eklenir?
Tarçın çubuğu, birkaç karanfil, elma kabuğu ya da bir dilim portakal kuşburnunun ekşiliğiyle iyi uyum sağlar. Ihlamur gibi daha hafif bitkilerle karıştırmak isterseniz kuşburnunu önce ayrı kaynatıp ardından ıhlamuru ocaktan alınmış suda demleyin; ıhlamurun nasıl demlendiğini bu yazımda anlattım.
Kuşburnu çayında sık yapılan hatalar
- Kalın gözlü bir çay süzgeci kullanıp tüyleri bardağa geçirmek,
- Bütün kuşburnuyu kırmadan kısa süre demleyip renksiz ve tatsız bir çay elde etmek,
- Çayı saatlerce ocakta bekletmek; bu tadı ağırlaştırır,
- Taze kuşburnuyu çekirdek ve tüylerini ayırmadan kullanmak.
Kaliteli kuşburnu nasıl seçilir?
- Rengi canlı turuncu kırmızı olmalı; çok koyu kahverengiye dönmüş meyveler eskimiş olabilir.
- Küf, nem ya da ekşimiş koku olmamalı.
- Kırık kuşburnunda çok fazla toz ve tüy birikmesi kalitenin düşük olduğunu gösterebilir.
Kuşburnu çayı ne kadar demlenmeli?
Kaynatma yöntemi kullanıyorsanız 10 dakika hafif, 15 dakika daha koyu ve ekşi bir çay verir. Demleme yöntemiyle aynı yoğunluğa ulaşmak biraz daha uzun sürer. Rengin koyu kırmızıya dönmesi çayın hazır olduğunu gösterir.
Kuşburnu nasıl saklanır?
Kurutulmuş kuşburnuyu hava almayan bir kavanozda, serin, kuru ve karanlık bir yerde saklayın. Taze kuşburnuyu birkaç gün içinde kullanın ya da temizleyip kurutun. Hazırladığınız çayı aynı gün tüketin.
Dikkat edilmesi gerekenler
Kuşburnu yaygın tüketilen bir meyvedir, ama yine de bazı noktalara dikkat etmek gerekir. Hassas midesi olanlarda ekşiliği nedeniyle rahatsızlık yapabilir. Böbrek taşı geçmişi olanlar, kan sulandırıcı ya da başka düzenli ilaç kullananlar, hamileler, emziren anneler ve kronik rahatsızlığı olanlar kuşburnu çayını alışkanlık hâline getirmeden önce doktoruna danışmalıdır. Bu yazı genel bilgidir; herhangi bir hastalığın tedavisi için öneri değildir. Genel yaklaşımım hakkında sık sorulan sorular sayfasına bakabilirsiniz.
Sorularınız ve önerileriniz için bekirercann06@gmail.com adresine yazabilir ya da iletişim sayfasından ulaşabilirsiniz.
