Adaçayı, ölçülü miktarda ve aralıklarla tüketildiğinde çoğu kişi tarafından iyi tolere edilen bir bitki çayıdır. Ancak bazı adaçayı türleri tujon adı verilen bir bileşen içerir ve yüksek miktarda ya da uzun süre kesintisiz tüketim istenmeyen etkilere yol açabilir. Hamileler, emziren anneler, epilepsi hastaları ve düzenli ilaç kullananlar adaçayını içmeden önce mutlaka doktoruna danışmalıdır. Aşağıda bilinen yan etkileri, risk gruplarını ve ölçülü demleme yöntemini bulabilirsiniz.
Adaçayı nedir, hangi türleri vardır?
Adaçayı, Salvia cinsine ait aromatik bitkilerin genel adıdır. Tıbbi adaçayı olarak bilinen Salvia officinalis Akdeniz kökenlidir. Türkiye’de ise en yaygın toplanan ve satılan tür, halk arasında Anadolu adaçayı ya da yayla çayı olarak da bilinen Salvia fruticosa‘dır. Adını Latince “salvare” kökünden aldığı kabul edilen adaçayı, antik çağlardan beri mutfakta, ev kokusu olarak ve geleneksel uygulamalarda kullanılmıştır. Türler arasında koku ve bileşen farkları vardır; bu yüzden paket üzerinde bitkinin türünü görmek faydalıdır.
Adaçayının bilinen yan etkileri
- Yüksek miktarda tüketimde tujon etkisi: Tujon, özellikle Salvia officinalis’te bulunan bir bileşendir. Kaynaklarda, çok yüksek miktarlarda ve uzun süreli tüketimde sinir sistemi üzerinde istenmeyen etkiler, baş dönmesi, huzursuzluk ve nöbet riski bildirilmektedir. Bu yüzden ölçülü olmak önemlidir.
- Mide ve sindirim şikâyetleri: Bazı kişilerde bulantı ya da mide rahatsızlığı görülebilir.
- Alerjik reaksiyonlar: Nane ailesindeki (Lamiaceae) bitkilere alerjisi olanlarda kaşıntı, kızarıklık gibi tepkiler görülebilir.
- Kan şekeri ve tansiyon üzerine olası etkiler: Bazı kaynaklar adaçayının kan şekeri ve tansiyonu etkileyebileceğini belirtir. Bu nedenle diyabet ya da tansiyon ilacı kullananlar dikkatli olmalıdır.
Adaçayı ile ilaç etkileşimi
Adaçayı; kan şekerini düşüren ilaçlar, sakinleştirici ve uyku ilaçları, nöbet ilaçları ve bazı tansiyon ilaçlarıyla etkileşebilir. Düzenli ilaç kullanıyorsanız adaçayını alışkanlık hâline getirmeden önce doktorunuza ya da eczacınıza danışın.
Kimler adaçayı içmemeli?
- Hamileler ve emziren anneler,
- Epilepsi ya da nöbet geçmişi olanlar,
- Küçük çocuklar,
- Diyabet, yüksek ya da düşük tansiyon, hormona duyarlı rahatsızlıkları olanlar,
- Ameliyat planlanan kişiler,
- Adaçayına ya da nane ailesine alerjisi olanlar.
Bu gruplardaysanız adaçayı içmeden önce doktorunuza danışın.
Günde ne kadar adaçayı içilir?
Kesin bir güvenli miktar kişiden kişiye değişir ve sağlık durumunuza bağlıdır. Genel bir alışkanlık olarak, adaçayını günde bir iki fincanı geçmeyecek şekilde ve aralıklı içmek; haftalarca her gün yüksek miktarda içmemek önerilir. Özel bir durumunuz varsa miktarı doktorunuzla birlikte belirleyin.
Adaçayı nasıl demlenir?
- Bir su bardağı için 1 tatlı kaşığı kurutulmuş adaçayı yaprağı ya da 3 ile 4 yaprak yeterlidir.
- Suyu kaynatın ve bir iki dakika dinlendirin.
- Suyu yaprakların üzerine dökün ve kabın ağzını kapatın.
- 3 ile 5 dakika demleyin. Uzun demlemek tadı acılaştırır ve daha yoğun bir çay elde edilir.
- Süzüp için. Adaçayını kaynatmayın.
Adaçayı ile ilgili sık yapılan hatalar
- Adaçayını gün boyu su yerine içmek,
- Yaprakları uzun süre kaynatıp çok koyu bir çay elde etmek,
- Doğadan toplanan ve türü bilinmeyen bitkileri adaçayı sanarak kullanmak,
- Haftalarca ara vermeden her gün birkaç fincan içmek,
- İlaç kullanırken bunu doktora söylememek.
Adaçayı yağı ile adaçayı çayı aynı şey değildir
Adaçayı uçucu yağı, bitkinin damıtılmasıyla elde edilen çok yoğun bir üründür ve çaya göre bileşenleri çok daha konsantredir. Ambalajında açıkça belirtilmedikçe yutulmamalı, cilde seyreltilmeden sürülmemeli, hamileler, çocuklar ve epilepsi hastaları tarafından kullanılmamalıdır.
Kaliteli adaçayı ve saklama
Kaliteli adaçayı gri yeşil renkte, kokusu belirgin ve ferahtır; tozlu, kararmış ya da küf kokulu ürünü kullanmayın. Kavanozda, serin ve karanlık bir dolapta saklayın.
Son söz
Bu yazı genel bilgi amaçlıdır, tanı ya da tedavi önerisi değildir. Konuya genel yaklaşımımı sık sorulan sorular sayfasında açıkladım. Diğer bitki çayları için ıhlamur nasıl demlenir ve rezene çayı nasıl demlenir yazılarıma bakabilirsiniz. Sorularınız için bekirercann06@gmail.com adresine yazabilirsiniz.
